Το μεγάλο πανόραμα της Σπάρτης και του Ταΰγετου στα 1865, από τον Paul des Granges

Sparta mikro 1 Πρόκειται σίγουρα για την πιο εντυπωσιακή φωτογραφία της Σπάρτης του 19ου αιώνα. Τραβηγμένη μάλλον το 1865 (και σίγουρα πριν το 1869, οπότε εκδόθηκε μαζί με άλλα «κλασικά τοπία») μας φανερώνει με μεγάλη λεπτομέρεια το πώς ήταν η πόλη 30 χρόνια μετά την ίδρυσή της. Έχει τραβηχτεί από τον «Λόφο» στα ανατολικά της πόλης. Τα σπίτια είναι ακόμα πολύ αραιά στο πρώτο πλάνο, ανάμεσα στο λόφο και στο σημερινό, κέντρο, αρκετά πιο πυκνά στα νοτιοδυτικά, στα πιο ψηλά μέρη της πόλης. Δεν υπάρχουν ακόμα ούτε το μουσείο, ούτε το δημαρχείο, ούτε η μητρόπολη στη σημερινή της μορφη, διακρίνεται όμως το παλιό δικαστήριο. Μια προσεκτική εξέταση αυτής της φωτογραφίας θα μπορούσε να ταυτίσει τα πιο παλιά σπίτια της Σπάρτης -τα λίγα βέβαια που έχουν απομείνει. Αν τη συγκρίναμε με άλλες ανάλογες, από τα τέλη του 19ου αιώνα και τις αρχές του 20ου, μπορεί να φωτίσει το πώς ακριβώς αναπτύχθηκε η πόλη. Πιο κάτω μπορείτε να δείτε κομμάτια του πανοράματος σε ακόμα υψηλότερη ανάλυση (πατώντας πάνω τους με το χεράκι, και ύστερα άλλη μία φορά με τον μεγενθυντικό φακό).λεπτομέρεια 1 λεπτομέρεια 2 λεπτομέρεια 3

Advertisements

Η κοιλάδα της Σπάρτης και ο Ταΰγετος: το μεγάλο πανόραμα του Καρλ Ρότμαν (1835-1840)

Sparta-Ebene

1. «Η πεδιάδα της Σπάρτης», 1841, 161.8 x 205.7 εκ.

Sparta-Taygetos1841 300

2. «Η Σπάρτη με τον Ταΰγετο», 1840/1841, 161,9 x 205,8 εκ.

Στη Νέα Πινακοθήκη (Neue Pinakothek) του Μονάχου βρίσκονται δύο μεγάλοι πίνακες(-τοιχογραφίες) που σχηματίζουν ένα εντυπωσιακό ‘πανόραμα’ του τοπίου της Σπάρτης. Είναι ζωγραφισμένοι από τον Καρλ Ρότμαν, έναν από τους γνωστότερους τοπιογράφους των μέσων του 19ου αιώνα, και επίσημο ζωγράφο του βασιλιά της Βαυαρίας, Λουδοβίκου Α΄. Αποτελούν ίσως τη σημαντικότερη, ή τουλάχιστον την πιο προβεβλημένη στην εποχή της, ζωγραφική απεικόνιση του τοπίου της Σπάρτης. Και ανήκουν σε ένα από τα πιο σημαντικά σύνολα στην ιστορία της τοπιογραφίας: σε μια σειρά τοπίων που μετέφερε το ‘ταξίδι της Ελλάδας’ όχι σε ένα ταξιδιωτικό βιβλίο, αλλά μέσα σε μια ειδικά σχεδιασμένη πινακοθήκη.

ROTTMANN

August Riedel, Carl Rottmann, 1824

Ο Καρλ Ρότμαν (Carl Rottmann) γεννήθηκε το 1797 και πήρε τα πρώτα του μαθήματα από τον πατέρα του, Friedrich Rottmann, που δίδασκε σχέδιο στο πανεπιστήμιο της Χαϊλδεβέργης. Το 1821 πήγε στο Μόναχο, κοντά  σε έναν θείο του που υπηρετούσε στην αυλή του Λουδοβίκου, και του οποίου την κόρη Friedericke παντρεύτηκε το 1824. Χάρη σ’αυτόν μπήκε στην βαυαρική αυλή. Ο Λουδοβίκος χρηματοδότησε ένα μεγάλο ταξίδι του στην Ιταλία, και μετά την επιστροφή του του ανέθεσε έναν κύκλο ιταλικών τοπίων για τις –ειδικά σχεδιασμένες από τον Leo von Klenze– στοές του βασιλικού κήπου (Hofgarten) του Μονάχου, και αποτελεί έκφραση όχι μόνο κλασικισμού αλλά και των πολιτικών σχέσεών του με την Ιταλία. Τα τοπία αυτά, φτιαγμένα σε νωπογραφίες, δημιουργούσαν ένα –εμπνευσμένο κυρίως από τον Γκαίτε– ρομαντικό εικαστικό ‘ταξίδι’ στην κλασική χώρα, ενώ αναδείκνυαν την τοπιογραφία σε ένα μνημειακό και ιστορικό είδος ζωγραφικής, κατάλληλο για τοιχογραφία.

Όταν το Σεπτέμβριο του 1833 ολοκληρώθηκε ο ιταλικός κύκλος, ήδη η εγκαθίδρυση της βαυαρικής δυναστείας στην Ελλάδα, με τον -γιο του Λουδοβίκου- Όθωνα, έκανε σχεδόν αυτονόητη τη συνέχεια αυτού του εικονικού Grand Tour στους κήπους του Μονάχου. Τον Αύγουστο του 1834 ο Λουδοβίκος έστειλε τον Ρότμαν στην Ελλάδα με μια πολύ σαφή και καθορισμένη αποστολή, τον σχεδιασμό σπουδών για έναν κύκλο 38 ελληνικών τοπίων που θα κοσμούσαν τους βασιλικούς κήπους, και με καθορισμένο χρόνο παραμονής, δώδεκα μήνες. Συνέχεια

Η κορυφή του Ταΰγετου, η ανατολή του ήλιου, η Κρήτη και ο μεγάλος καυγάς του Σαρτρ με τη Σιμόν ντε Μποβουάρ

περιμένοντας 1

Άη Λιάς, περιμένοντας τον ήλιο ν’ ανατείλει

Είχα πρόσφατα τη μεγάλη τύχη, χάρη στην προτροπή ενός πολύ καλού φίλου -και πολύ καλού γνώστη του βουνού- να ανέβω στην κορυφή του Ταΰγετου σε μια ξεχωριστή μέρα, μια μέρα όπου όλες οι συνθήκες του καιρού και της ατμόσφαιρας ήταν εξαιρετικές. Παρότι λοιπόν ούτε ιδιαίτερες γνώσεις φωτογραφικής τεχνικής έχω, ούτε κανέναν εξαιρετικό εξοπλισμό, μπόρεσα να τραβήξω αυτές εδώ τις φωτογραφίες. Η ανάβασή μας έγινε από τις 2:30 ως τις 5:30 π.μ., κάτω από το φως της πανσελήνου, έτσι ώστε να προλάβουμε να δούμε όλη τη διαδικασία της ανατολής από την κορυφή. Ας μην επιχειρήσω να περιγράψω αυτά που είδα, ελπίζω ότι οι φωτογραφίες θα δώσουν μια μικρή έστω ιδέα.

sartredebeauvoirΗ εμπειρία αυτή μου θύμισε κάτι που είχα διαβάσει, ένα περιστατικό που συνέβη τον Αύγουστο του 1937, με πρωταγωνιστές ένα από τα πιο διάσημα ζευγάρια στην ιστορία της ευρωπαϊκής διανόησης, τον Ζαν-Πωλ Σαρτρ και τη Σιμόν ντε Μποβουάρ. Ταξιδεύοντας μαζί στην Ελλάδα, πέρασαν και από τη Σπάρτη και τον Μυστρά. Συνέχεια

Εικόνες της περιοχής της Σπάρτης του ’30 από την Αθηνά Ταρσούλη

3

Το κείμενο και τα σχέδια από το βιβλίο της ζωγράφου και συγγραφέως Αθηνά Ταρσούλη «Κάστρα και πολιτείες του Μοριά» (1936)  δίνουν μια ζωντανή και νοσταλγική, για μας, εικόνα -αν και κάπως εξειδανικευμένα βουκολική-  της περιοχής της Σπάρτης στο μεσοπόλεμο. Η Ταρσούλη φτάνει στη Σπάρτη από τα νότια, από το δρόμο του Γυθείου:

«Σαν αέρας περνούμε από σύδεντρα τοπία, από χάνια, χωριά και περιβόλια. Το αυτοκίνητο καταπίνει τις κορδέλες του δρόμου, ανεβοκατεβαίνοντας από κορφές σε κοιλάδες, από πλατώματα σε χαράδρες βαθουλές. Κοπάδια τα πετούμενα, ξαφνιάζονται στο πέρασμά μας και παίρνουνε το  φύσημά τους για βοσκοτόπι’αλαργινά, για μακρινές κορφές, γι’ άλλες λαγκάδες. Συνέχεια

Ο χιονισμένος Ταΰγετος, πριν από 9 δεκαετίες

ΤαύγετοςΗ φωτογραφία αυτή έχει τραβηχτεί (μάλλον τη δεκαετία του 1920) από τον Francesco Perilla, ζωγράφο, φωτογράφο και εκδότη που ζούσε στην Ελλάδα. Περιλαμβάνεται, μαζί με άλλες φωτογραφίες του Ταΰγετου και του Μυστρά, σε ένα τουριστικό φυλλάδιο που καλούσε, στα γαλλικά, τους τουρίστες να «έρθουν να δουν την Ελλάδα».

1

2

3

Ο Κωνσταντίνος Μαλέας ζωγραφίζει τον χιονισμένο Ταΰγετο (1920)

Image

Κ. Μαλέας, «Ταΰγετος», ελαιογραφία σε μουσαμά, 49 x 68 εκ., Ίδρυμα Α. Γ. Λεβέντη

Τον Μάρτιο του 1920 ο Κωνσταντίνος Μαλέας κάνει μια μεγάλη ατομική έκθεση του στο Ζάππειο. Ανάμεσα στα έργα που εκτέθηκαν ήταν και μια σειρά τοπίων από την περιοχή της Σπάρτης, σε κάποια από τα οποία φαίνεται πως είχε δώσει τον ομαδικό τίτλο «τα οράματα του Ταϋγέτου». Από τις κριτικές στις εφημερίδες και τα περιοδικά της εποχής μπορούμε να πάρουμε μια εικόνα για την έκθεση και τον αντίκτυπό της. Από  τις περιγραφές των κριτικών ξέρουμε ότι στην έκθεση εκτέθηκαν ο πιο πάνω «Ταΰγετος» με τις φραγκοσυκιές, καθώς και ο πιο κάτω, με τα κυπαρίσσια σε πρώτο πλάνο.[1] Πιθανώς και το τοπίο της Σπάρτης που έχουμε δει σε άλλη ανάρτηση. Συνέχεια

Πώς ο γεωγράφος Άλφρεντ Φίλιπσον αναπολούσε την κοιλάδα της Σπάρτης μέσα στο ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης

Ο Άλφρεντ Φίλιπσον (Alfred Philippson, 1864-1953) υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους γεωγράφους και σίγουρα ο σημαντικότερος γεωγράφος της εποχής του που ασχολήθηκε με τη Μεσόγειο, τον ελληνικό χώρο, και ειδικότερα με τη Πελοπόννησο. Γεννήθηκε στη Βόννη και ήταν γιος του ραβίνου Ludwig Philippson, ο οποίος το 1837 είχε ιδρύσει την Allgemeine Zeitung des Judentums, μια από τις σημαντικότερες εφημερίδες για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των Εβραίων της Γερμανίας. Το 1886 πήρε το διδακτορικό του, το 1887 άρχισε τις μελέτες του στην Ελλάδα και το 1891 πήρε την υφηγεσία με τη διατριβή του για την Πελοπόννησο: Alfred Philippson, Der Peloponnes: Versuch einer Landeskunde auf geologischer Grundlage, Βερολίνο: R. Friedländer, 1892. Ο τίτλος της διατριβής του (Πελοπόννησος, απόπειρα μιας περιφερειακής μελέτης πάνω σε γεωλογική βάση) ήθελε, όπως γράφει ο ίδιος στα απομνημονεύματά του, να υπογραμμίσει ότι ακολουθούσε την μέθοδο του δασκάλου, του Ferdinand von Richthofen, πατέρα της γεωμορφολογίας, σύμφωνα με την οποία «η μελέτη της χώρας βασίζεται στη γεωλογία, το ίδιο όπως και στη φύση όλα τα γνωρίσματα της επιφάνειας της γης εξαρτώνται λίγο-πολύ από τους βράχους και τη γεωλογική δομή». Ο Richthofen τον είχε συμβουλεύσει να επιλέξει ως θέμα για την επί υφηγεσία διατριβή του την Πελοπόννησο, «μια περιοχή σχετικά μικρή, καλά οριοθετημένη και με υψηλότατο γεωλογικό, γεωγραφικό και ιστορικό ενδιαφέρον, η οποία είχε  δεν είχε μελετηθεί παρά ατελώς και με ξεπερασμένες μεθόδους και απόψεις από την Expédition de la Morée στη δεκαετία του 1830.»

(Μπορείτε να δείτε εδώ τους γεωλογικούς χάρτες της Πελοποννήσου που δημοσιεύτηκαν στη διατριβή)

Image

Γεωλογικός χάρτης της Λακωνίας από τη διατριβή του Φίλιπσον για την Πελοπόννησο (1892)

Image

«Προφίλ» της Πελοποννήσου, από τη Μεθώνη ως την κοιλάδα της Σπάρτης από τη διατριβή του Φίλιπσον (1892)

Συνέχεια