Η μαύρη όψη του «υγρού χρυσού»  

16128170_10154869138481904_695743983_n

16142319_10154865257696904_3024548891520165561_n

Αυτές οι πολύ πρόσφατες φωτογραφίες δίνουν μια αμυδρή εικόνα του τι συμβαίνει στα ρέματα και τα ποτάμια, σε όλη Λακωνία και τη Μεσσηνία, όπου τα ελαιοτριβεία διοχετεύουν τον λεγόμενο «κατσίγαρο» .

Οι φωτογραφίες δεν μπορούν να αποδώσουν ούτε το χρώμα του νερού, ούτε -ακόμα περισσότερο- τη δυσοσμία. Αλλά δεν είναι μόνο ζήτημα αισθητικό . Τα υπολείμματα της επεξεργασίας της ελιάς είναι καταστροφικά . Αφαιρούν το οξυγόνο από το νερό, κατακάθονται στον πυθμένα, είναι τοξικά, σκοτώνουν τη ζωή των νερών.

Λύσεις υπάρχουν, και είναι γνωστές. Το ζήτημα είναι ότι, προφανώς, δεν γίνεται κανένας έλεγχος από τις υπηρεσίες Περιφέρειας. Και ότι ενώ όλοι επαίρονται ότι παράγουμε το καλύτερο ελαιόλαδο, που είναι ο πλούτος, ο «υγρός χρυσός», της περιοχής, δεν φροντίζουν ένα, έστω μικρό μέρος, αυτού του πλούτου να αποδίδεται στην προστασία του θεμελίου του, του περιβάλλοντος που τώρα καταστρέφει.

16128941_10154869137791904_1439832017_n16176727_10154878435866904_1501106927_n16177022_10154878435816904_913502417_n16237928_10154878573236904_1280554474_n16176267_10154878575631904_1461136813_n

Οι π(λ)ηγές του Ευρώτα

2

Στη Σκορτσινού της νότιας Αρκαδίας βρίσκονται οι κυριότερες πηγές του Ευρώτα. Η κατάστασή τους είναι ενδεικτική του τρόπου με τον οποίο αντιμετωπίζουν το ποτάμι.

Οι πηγές είχαν δυστυχώς υποστεί τις τελευταίες δεκαετίες πολλαπλές ατυχείς «αναπλάσεις». Η λιμνούλα που σχηματίζουν τα νερά της πηγής έχει μαντρωθεί ολόγυρα, και δίπλα της έχουν διαμορφώσει ένα τεράστιο πλακόστρωτο, με ελάχιστα δέντρα. Συνέχεια

Ελέγχοντας την κατάσταση του Ευρώτα και καταγράφοντας τα μοναδικά ψάρια του

Στις αρχές Οκτωβρίου ακολουθήσαμε στον Ευρώτα μια ομάδα ερευνητών του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε.). Η ομάδα -που την αποτελούσαν οι Λεωνίδας Βαρδάκας, Δημήτρης Κομματάς, Πέτρος Κουράκλης και Δαυίδ Κουτσογιαννόπουλος- ήρθε για να πραγματοποιήσει έναν προγραμματισμένο έλεγχο του ποταμού. Τέτοιοι έλεγχοι γίνονται σε τακτά διαστήματα (την Άνοιξη και το Καλοκαίρι) σε καθορισμένους «σταθμούς παρακολούθησης» κατά μήκος του ποταμού. Ο συγκεκριμένος «σταθμός» βρίσκεται κοντά στη γέφυρα Χιλιομοδού, στην περιοχή του Βρονταμά. Η έρευνα αυτή έχει αρχίσει από το 2012, φέτος είναι δηλαδή η τρίτη χρονιά, και γίνεται στα πλαίσια του ευρύτερου προγράμματος παρακολούθησης της οικολογικής ποιότητα των επιφανειακών υδάτων. Το ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε. έχει αναλάβει το κομμάτι του προγράμματος για την οικολογική ποιότητα των ποταμών.

DSC_0020 DSC_0023
Η κυριότερη ερευνητική μέθοδος είναι ένα είδος «ψαρέματος», η ηλεκτραλιεία (electrofishing). Γίνεται με μια ειδική συσκευή που διοχετεύει ηλεκτρικό ρεύμα που παράγει γεννήτρια. Το ρεύμα δεν είναι θανάσιμο για τα ψάρια, αλλά τα προσελκύει και τα αναισθητοποιεί για ορισμένα δευτερόλεπτα, σε μια διάμετρο περίπου δύο μέτρων. Αμέσως τα ψάρια συλλέγονται με απόχη, καταμετρούνται, ταυτοποιούνται τα είδη τους, μετριέται το μέγεθός τους και τέλος απελευθερώνονται ζωντανά πάλι στο ποτάμι. Οι ερευνητές φοράνε ειδικές φόρμες από πλαστικό για να μη δέχονται το ηλεκτρικό ρεύμα.

DSC_0049 DSC_0097
Τη φορά αυτή στο συγκεκριμένο σημείο του ποταμού η ομάδα έπιασε ψάρια από τα εξής είδη:
Squalius keadicus (Καιαδική Μενίδα), Τropidophoxinellus spartiaticus (Χρυσή Μενίδα), Anguilla anguilla (χέλι), Salaria fluviatilis (Σαλιάρα). Τα δύο πρώτα είναι ενδημικά είδη, είναι δηλαδή είδη μοναδικά σε όλον τον κόσμο. (Το Squalius keadicus υπάρχει μόνο στον Ευρώτα και τον Βασιλοπόταμο, το Τropidophoxinellus spartiaticus μόνο στον Ευρώτα και κάποια ρέματα της Μεσσηνίας). Δεν πιάστηκε αυτή τη φορά ένα άλλο ενδημικό στον Ευρώτα είδος, το Pelasgus laconicus (Λακωνικός Πελασγός), το οποίο άλλες φορές το βρίσκανε, και το οποίο χαρακτηρίζεται ως εξαιρετικά απειλούμενο (critically endangered).

DSC_0124
Τα ψάρια, και ειδικά τα ενδημικά, είναι βέβαια σημαντικά αυτά καθαυτά. Ταυτόχρονα όμως αποτελούν έναν πολύ καλό δείκτη της «υγείας» του ποταμιού. Ο κύριος σκοπός της έρευνας είναι, μέσω και του ελέγχου της παρουσίας των ψαριών, να προσδιοριστεί η κατάσταση του ποταμού, κατά πόσο αυτό αποκλίνει από αυτό που μπορεί να οριστεί σαν «ιδανικές συνθήκες» του ποταμού. Πολλά στοιχεία μπορεί να είναι σημαντικά. Για παράδειγμα, όχι μόνο η ποσότητα των ψαριών που εντοπίζονται, αλλά και η αναλογία ενηλίκων και νεαρών ψαριών του ίδιου είδους, είναι ένας δείκτης υγείας του ποταμού.
Οι ίδια ομάδα μετράει παράλληλα τις φυσικοχημικές ιδιότητες του νερού: θερμοκρασία, αγωγιμότητα, κ.α. Επίσης αξιολογεί και καταγράφει άλλα χαρακτηριστικά της κατάστασης του ποταμού, όπως το υπόστρωμα της κοίτης, την παρόχθια βλάστηση, τις τυχόν μορφολογικές τροποποιήσεις που έχουν γίνει στην κοίτη από ανθρώπινες επεμβάσεις, την άντληση νερού για πότισμα, κ.ο.κ. Όλα αυτά μπορεί να επιβαρύνουν την υγεία των ιχθυοπλυθησμών. Άλλη ειδική ομάδα του ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε. παίρνει δείγματα για χημική ανάλυση για να ελεγχθεί η ρύπανση των νερών.

DSC_0141

Ο Ευρώτας είναι ένα ευαίσθητο οικοσύστημα που απειλείται από πολλούς παράγοντες, κυρίως ανθρώπινες επεμβάσεις: την υπεράντληση των νερών του, τις βίαιες επεμβάσεις στις όχθες και την κοίτη του, τη ρύπανση. Ο συνεχής επιστημονικός έλεγχος είναι απαραίτητος για την διαπίστωση αυτών των κινδύνων. Για την αποτροπή τους όμως χρειάζονται πολύ περισσότερα.

Χαρά και οργή: μια βόλτα στις όχθες του Ευρώτα

DSC_0050

Οι όχθες στον Ευρώτα δεν είναι κάποιο απόμακρο εξωτικό μέρος. Αρκει να κάνεις 5 με 10 λεπτά με τα πόδια από εκεί που τελειώνει η πόλη της Σπάρτης -ή λίγα περισσότερα από το κέντρο της πόλης- και φτάνεις εκεί όπου οι πορτοκαλιές συναντούν τα δέντρα του ποταμού. Και αντικρίζεις μια διπλή εικόνα, που σου γεννά αλληλοσυγκρουόμενα συναισθήματα:

– Από τη μια χαρά· και θαυμασμός για την πεισματική ζωντάνια του ποταμιού και της φύσης, που βρίσκει δύναμη να αντέχει και να ξαναγεννιέται, παρ’όλα τα απανωτά και σκληρά χτυπήματα που δέχεται. Περπατάς κάτω από πλατάνια και καλαμιώνες, ανάμεσά τους αντικρίζεις στο βάθος τον Ταΰγετο και τα Μενελάια, ακούς τα νερά, τα πουλιά, τα βατράχια. Μέσα σε λίγα λεπτά έχεις βγει από τον κόσμο της πόλης και είσαι αλλού.  Σκέφτεσαι πόσο παραδεισένιο θα μπορούσε να είναι- αυτό το μέρος δίπλα στην πόλη, ένας φυσικός κήπος της. Τι υπέροχους περίπατους θα έκαναν και οι κάτοικοί της, και οι επισκέπτες της, εδώ, ανάμεσα ομορφιές της φύσης και μνήμες της ιστορίας και των μύθων.

DSC_0012  Συνέχεια

Το Φάληρο κι ο Ευρώτας

ανάπλαση Φαλήρου2

Ένα παράδειγμα που αξίζει να προβληματίσει την κοινωνία της Σπάρτης είναι η ανάπλαση του φαληρικού όρμου, το μεγαλύτερο σχέδιο αστικής ανάπλασης στην Ελλάδα, σχεδιασμένο από μια ομάδα αρχιτεκτόνων με επικεφαλής τον διεθνούς φήμης Ιταλό αρχιτέκτονα Ρέντσο Πιάνο. Αντιγράφω την κεντρική ιδέα αυτής της της ανάπλασης:

«Κύριος στόχος είναι η απόλυτη σύνδεση της πόλης με τη θάλασσα και η ανάκτηση της σχέσης και της μνήμης ενός θαλάσσιου αστικού μετώπου που χάθηκε με τις επιχώσεις, τις υποδομές και τη δημιουργία του αυτοκινητόδρομου.

Το Πάρκο θα αποτελεί ένα φίλτρο ανάμεσα στην πόλη και τη θάλασσα και ένα δυναμικό φυσικό τοπίο.

Η λεωφόρος Ποσειδώνος μετατοπίζεται προς τη θάλασσα, υποβιβάζεται και καλύπτεται στο μεγαλύτερο μέρος της από το πάρκο.
Επιπλέον, προτείνεται η με κάθε τρόπο “διείσδυση” του πάρκου προς τους γειτονικούς δήμους με φυτεύσεις όλων των πιθανών διαθέσιμων χώρων.
Οι δρόμοι εκτείνονται προς τη θάλασσα ως πεζόδρομοι και καταλήγουν σε προκυμαίες.»

Εκείνο που αξίζει να συγκρατήσουμε είναι ότι για να εφαρμοστεί αυτό το σχέδιο είναι απαραίτητη η (δύσκολη βέβαια και δαπανηρή) μετατόπιση και υπογειοποίηση της λεωφόρου Ποσειδώνος.

Σε πλήρη αντίθεση με όλα αυτά, οι εδώ ‘άρχοντες’ της Πελοποννήσου διακατεχόμενοιι από μια πολύ παλιά και ξεπερασμένη, δήθεν «αναπτυξιακή», νοοτροπία, σχεδιάζουν να σπαταλήσουν πολλά εκατομμύρια για να χτίσουν έναν τέτοιο δρόμο-τείχος (που επιπλέον –σε αντίθεση με την Ποσειδώνος–  είναι άχρηστος). Ένα έργο που βασίζεται σε μια άθλια μελέτη, και το οποίο θα καταστρέψει το μοναδικό τοπίο του Ευρώτα και τη δυνατότητα σύνδεσης της πόλης της Σπάρτης με το περιβάλλον της.

Σχετικά με τη «Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων» του νέου έργου που σχεδιάζεται πάνω στον Ευρώτα

Η Μ.Π.Ε. για το σχεδιαζόμενο έργο της προέκτασης της οδού Λυκούργου, που κρύβεται πίσω από τον τίτλο «Παραλλαγή της Επαρχιακής οδού 4 στο τμήμα ‘ΣπάρτηΠλατάνα-Σκούρα’» έχει γίνει ήδη αντικείμενο αντιπαράθεσης στην τοπική κοινωνία της Σπάρτης. Το Δημοτικό Συμβούλιο στη συνεδρίαση της 21ης Αυγούστου 2013 αποφάσισε κατά πλειοψηφία να δώσει αρνητική γνωμοδότηση για την εν λόγω Μ.Π.Ε. Ορισμένοι ωστόσο επιμένουν να την υπερασπίζονται και να απαιτούν την πάση θυσία προώθησή της, ανάμεσά τους και ο πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου, που την χαρακτηρίζει «άρτια και επαρκώς δικαιολογημένη». Αξίζει λοιπόν δούμε από πιο κοντά περί τίνος πρόκειται.ΜΠΕ

Η μελέτη αφορά μία τσιμεντένια γέφυρα μήκους 185 μέτρων που θα χτιστεί μέσα στην κοίτη του Ευρώτα, στο πλατύτερο σημείο της, και έναν «δρόμο» που θα είναι υπερυψωμένος καθ’ όλο το μήκος του σε ύψος που ξεπερνά τα 7 μέτρα από την επιφάνεια του εδάφους, πλάτους έως 35 μέτρων και μήκους 1.100 μέτρων. Αφορά δηλαδή ένα πελώριο τείχος από τσιμέντο, μπάζα και άσφαλτο που θα κόβει κάθετα την κοιλάδα του Ευρώτα, καταστρέφοντας βάναυσα και ανεπανόρθωτα ένα μοναδικό τοπίο, προξενώντας σοβαρή ζημιά στη μορφολογία και στο οικοσύστημα του ποταμού, θάβοντας οριστικά ένα μεγάλο κομμάτι του αρχαιολογικού χώρου της αρχαίας Σπάρτης· αφορά ένα έργο που ακυρώνει τις δυνατότητες ανάδειξης και αξιοποίησης της ζώνης του Ευρώτα και προωθεί την παραπέρα υποβάθμισή της. Συνέχεια

Ευρώτας: απειλές και προοπτικές

H εκδήλωση αυτή, που είχε σαν θέμα τις απειλές υποβάθμισης του ποταμού και την ανάγκη προστασίας και ανάδειξής του, πραγματοποιήθηκε στις 12 Αυγούστου 2013 στην Πνευματική Εστία Σπάρτης, μετά από κάλεσμα της Πρωτοβουλίας Πολιτών για τον Ευρώτα. Η Πρωτοβουλία συγκροτήθηκε με αφορμή το σχέδιο κατασκευής ενός νέου δρόμου και γέφυρας πάνω στον Ευρώτα.