Για τη δημιουργία μιας αρχαιολογικής διαδρομής κατά μήκος του ποταμού Ευρώτα

Η πρόταση για την «Ανάδειξη – ανάπλαση αρχαιολογικών χώρων και μνημείων της περιοχής του Ευρώτα στη Σπάρτη». Υλοποίηση, προβλήματα, προοπτικές

της Χαράς Γιαννακάκη, αρχαιολόγου της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λακωνίας

(Ομιλία στα πλαίσια των εκδηλώσεων για τον Ευρώτα που πραγματοποιήθηκαν στο «Παραποτάμιο Δημοτικό Πάρκο Ευρώτα» στις 23 και 24 Σεπτεμβρίου 2015)

DSC_0023

Συνέχεια

Η γέφυρα του Ευρώτα (γεφύρι του Κόπανου) το 1845 και το ταξίδι του Δούκα του Montpensier

btv1b53012671t

Αυτό το χαρακτικό, μια από τις πιο όμορφες απεικονίσεις του -γκρεμισμένου σήμερα- γεφυριού του Κόπανου, έχει ζωγραφιστεί το Σεπτέμβριο 1845 από τον Jules de Sinéty. Μας παρουσιάζει ένα στριγμιότυπο του ταξιδιού που έκανε στην Ελλάδα ένας από τους γιούς του τότε βασιλιά της Γαλλίας Λουδοβίκου-Φίλιππου, ο Δούκας του Montpensier, ή Aντώνιος της Oρλεάνης. Στη συνοδεία του Γάλλου πρίγκιπα ήταν και ο Antoine De Latour (1808-1881), ένας λόγιος που είχε αναλάβει την εκπαίδευσή του, και ο οποίος έγραψε την επίσημη αφήγηση του ταξιδιού καθώς και ο Jules Marie Vincent de Sinéty (1812-;), υποπλοίαρχος του γαλλικού πολεμικού ναυτικού στην φρεγάτα Gomer με την οποία ταξίδευε ο Δούκας και ερασιτέχνης ζωγράφος, ο οποίος φιλοτέχνησε τα σχέδια πάνω στα οποία βασίστηκαν τα χαρακτικά ενός πολυτελούς άλμπουμ που εκδόθηκε για το ίδιο ταξίδι, ανάμεσά τους και τη γέφυρα του Ευρώτα.
Η φρεγάτα Gomer (που εικονίζεται στο εξώφυλλο του άλμπουμ) αγκυροβόλησε στο Άστρος, και από εκεί ο Δούκας με την ακολουθία του κατευθύνθηκε προς τη Σπάρτη, περνώντας από τα χωριά του Πάρνωνα, τη Μελιγού τον Άγιο Πέτρο και την Αράχωβα. Ο Latour περιγράφει ως εξής την διαδρομή του καραβανιού από εκεί στη Σπάρτη:

«Την επομένη μέρα, 18 [Σεπτεμβρίου 1845] (δεν ξεχνιούνται τέτοιες ημερομηνίες), ο πρίγκιπας έπρεπε να φτάσει στη Σπάρτη: ξεκίνησε λοιπόν πολύ νωρίς το πρωί. Το μονοπάτι ακολουθεί διαδοχικά τις δυο όχθες ενός χείμαρρου που είναι ξερός το καλοκαίρι, αλλά είναι σκεπασμένος από πελώρια πλατάνια η σκιά των οποίων αναπληρώνει τη δροσιά των νερών· κατόπιν ανηφορίζει από μια καλλιεργημένη πλαγιά ως το χωριουδάκι του Βουρλιά. Αυτό το χωριό δεν έχει παρά δυο-τρία σπίτια. Ο πρίγκιπας έκανε στάση για να γευματίσει και για να περάσει η μεγάλη ζέστη· δεν απείχε πλέον παρά μια λεύγα από την κοιλάδα του Ευρώτα. Το μονοπάτι απ’όπου κατεβαίνει κανείς στον Ευρώτα, στενό και δύσκολο, δεν έχει τίποτα που να προετοιμάζει τα μάτια για την γοητευτική κοιλάδα του· έτσι η έκπληξη είναι διπλά ευχάριστη. Μετά από μια ώρα κοπιαστικής πορείας, το μονοπάτι, που σκιάζεται προς το τέλος από ευωδιαστές μυρτιές, στρίβει ξαφνικά δεξιά, και σας φέρνει σε μια γέφυρα με δύο τόξα που υψώνεται τολμηρά πάνω από έναν μικρό ποταμό, που οι όχθες του κρύβονται κάτω από ολάνθιστες ροδοδάφνες· αυτός ο ποταμός είναι ο Ευρώτας. Τα νερά του είναι διάφανα και γάργαρα, και οι ροδοδάφνες στις όχθες του, ρίχνουν μια μυστηριώδη και γλυκιά σκιά. […] Σίγουρα εδώ είναι που ο Λυκούργος διαλογίστηκε τους νόμους του, ο Άγις κι ο Αγησίλαος τις εκστρατείες τους, ο Λεωνίδας τον πέρασε για να πάει να πεθάνει στις Θερμοπύλες και εκείνη η αυστηρή νεολαία της Σπάρτης ερχόταν εδώ να βρει, μετά την πάλη και το κυνήγι, τα αρτύματα για τον μέλανα ζωμό. Αυτός ο ποιητικός ποταμός και η πλούσια κοιλάδα που γονιμοποιεί, δημιουργεί μια έντονη αντίθεση με την βαριά ανάμνηση της Σπάρτης, μια ανάμνηση την οποία δεν διαψεύδει ο χαρακτήρας των ερειπίων της. Ακολουθήσαμε επί μια ώρα, παράλληλα με τον Ευρώτα, ένα τελματώδες μονοπάτι και ξαφνικά, μπαίνοντας στα δεξιά σε ένα είδος ρεματιάς που χωρίζει δυο υψώματα, φτάσαμε στη θέση όπου ήταν κάποτε η Σπάρτη. Ένας λόφος που περιβάλλεται από τείχη, εδώ σίγουρα ήταν η Ακρόπολη. […]Αυτά τα ερείπια φέρουν τον χαρακτήρα της ιστορίας της· αυτό που αισθάνεται κανείς είναι ένας επώδυνοι και κάπως κρύοι λογισμοί. Επίσης αισθανόμαστε ένα είδος ανακούφισης όταν στρέψουμε τα βλέμματά μας από τη Σπάρτη προς την απολαυστική πεδιάδα που την περιβάλει. Κλεισμένη ανάμεσα στα δασωμένα βουνά που είχαμε περάσει και στην οροσειρά του Ταΰγετου, είναι κατάφυτη από μουριές και πορτοκαλιές· είναι ο πλούτος του Μιστρά. Κοιτάζοντας προς τον Μιστρά, ο πρίγκηπας είχε στα αριστερά του το μνημείο που οι ταξιδιώτες ονομάζουν τάφο του Λεωνίδα, ίσως γιατί δεν μπορούν να βρουν άλλο όνομα. […] Η σύγχρονη Σπάρτη, πολύ πρόσφατη, κόρη της νέας ελευθερίας, μεγάλωσε απέναντι στην άλλη και, θα λέγαμε, κάτω από τη σκέπη των αναμνήσεών της. Απέναντι υψώνεται ο Ταΰγετος, οι ψηλές κορφές του οποίου προβάλλουν καθαρά πάνω σε έναν ουρανό θαυμαστά καθαρό, και οι βαθιές χαράδρες του οποίου αναδεικνύουν ακόμα περισσότερο την γοητεία και τη γλυκύτητα της κοιλάδας. Στα πόδια του Ταΰγετου, βλέπουμε το Μιστρά, χαριτωμένη πόλη, που κατεβαίνοντας σιγά-σιγά χαμηλότερα έχει αφήσει πιο πάνω το μεσαιωνικό Μιστρά με τα ερειπωμένα σπίτια, τις γοητευτικές βυζαντινές εκκλησίες και το φράγκικο κάστρο του.»

(Antoine De Latour, Voyage de S.A.R. Monseigneur Le Duc de Montpensier à Tunis en Égypte, en Turquie et en Grèce, Παρίσι: A. Bertrand [1847], σ. 94-97.)

Ο Δούκας του Montpensier και η συνοδεία του στην Ακρόπολη της Σπάρτης. Στο βάθος φαίνονται ο Ταΰγετος και ο Μυστράς. Χαρακτικό βασισμένο σε σχέδιο του Jules de Sinéty.

Αφού μείνουν στη Σπάρτη και επισκεφθούν το Μιστρά, θα διασχίσουν τη Λαγκάδα του Ταΰγετου για να φτάσουν στην Καλαμάτα όπου θα τους περιμένει η φρεγάτα, που στο μεταξύ έχει παραπλεύσει τις ακτές της Λακωνίας.

Το κείμενο του Latour ακολουθεί το βασικά το πρότυπο του περίφημου Οδοιπορικού του Σατωμπριάν. Η μνήμη της αρχαίας Σπάρτης και η εικόνα των ερειπίων της προκαλούν «επώδυνους και κρύους λογισμούς» στον δάσκαλο του πρίγκιπα. Κι αυτό γιατί η Σπάρτη, στην Γαλλία εκείνης της εποχής, είναι συνδεδεμένη κυρίως με την Γαλλική Επανάσταση και τους Ιακωβίνους. Για τους συντηρητικούς η «βαριά ανάμνηση της Σπάρτης» είναι η βαριά ανάμνηση της ίδιας της Επανάστασης.

Τα χαρακτικά (που ως τελικό αποτέλεσμα οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στους χαράκτες) απεικονίζουν στιγμές του ταξιδιού, με τον πρίγκιπα και τους άλλους ταξιδιώτες να είναι συνήθως μέσα στο πλάνο, και τονίζουν τα πιο ‘γραφικά’ στοιχεία του τοπίου, απόκρημνα βουνά, βράχια, φαράγγια.
Στο χαρακτικό με τη γέφυρα βλέπουμε άλλους ταξιδιώτες να την διασχίζουν έφιπποι, άλλους να έχουν κατέβει στην όχθη του ποταμού και άλλους να ξεκουράζονται στην απέναντι όχθη.

export (6)

export (4)

Το γεφύρι του Κόπανου μπορείτε να το δείτε και εδώ σε μα φωτογραφία του όταν σωζόταν, και εδώ όπως ήταν λίγο μετά την κατάρρευσή του.

Erik Satie, Gymnopédie Νο1

To 1888 ο Ερίκ Σατί έγραψε τις περίφημες «Γυμνοπαιδίες» του, τρεις μικρές συνθέσεις για πιάνο, πρωτοποριακές για την εποχή τους, που θα ασκούσαν μεγάλη επίδραση στην μουσική του 20ου αιώνα.

Οι Γυμνοπαιδίες ήταν ετήσιες γιορτές που γίνονταν στην αρχαία Σπάρτη, προς τιμήν του Απόλλωνα, με χορούς γυμνών εφήβων.

Δεν είναι ξεκάθαρο γιατί ο Σατί επέλεξε αυτόν τον τίτλο. Πριν ακόμα γράψει τη μουσική, το 1887, όταν παρουσιάστηκε στο καμπαρέ Μαύρος Γάτος, δήλωσε ως ιδιότητα «γυμνοπαιδιστής».

Στο βίντεο αυτό συνοδεύσαμε τη μουσική της πρώτης Gymnopédie με έναν πίνακα που ολοκλήρωσε το1880 στο Παρίσι ο Εντγκάρ Ντεγκά, και έχει ένα πολύ ανάλογο θέμα: «Τα κορίτσια της Σπάρτης προκαλούν τα αγόρια», όπου βλέπουμε τα κορίτσια και τα αγόρια  να παίζουν γυμνά μέσα στο τοπίο της Σπάρτης.

portrait-of-erik-satie-1920.jpg!Blog

Πορτρέτο του Ερικ Σατί από τον Πάμπλο Πικάσο

Το Παρίσι ως Σπάρτη (1):

«Η πολιορκία της Λακεδαίμονος από τον Πύρρο» του Topino-Lebrun (1800)

TOPINO-LEBRUN La siege de Lacedemone

Jean-Baptiste Topino-Lebrun: «Η πολιορκία της Λακεδαίμονος από τον Πύρρο», 1799-1800, ελαιογραφία σε χαρτί, 46 x 53 εκ., Vizille, musée de la Révolution Française.

Ο πίνακας αυτός απηχεί το βάρος που απέκτησε η «Σπάρτη», σαν μυθικό όνομα και σαν πολιτικό παράδειγμα, στο Παρίσι, πνευματικό κέντρο τότε της Γαλλίας αλλά και της Ευρώπης, κατά την περίοδο του Διαφωτισμού και κυρίως στα χρόνια της Γαλλικής Επανάστασης, με αποκορύφωμα την περίοδο των Ιακωβίνων και του Ροβεσπιέρου. Ζωγραφίστηκε στα 1799-1800 και η ιστορία του αντανακλά την ιστορία της προηγηθείσας ανόδου της «Σπάρτης» στο Παρίσι αλλά και την ήττα της, με το Θερμιδώρ και την άνοδο του Ναπολέοντα.

Ο πίνακας είναι στην ουσία μια απεικόνιση της «επαναστατικής Σπάρτης», δηλαδή της επαναστατικής Γαλλίας που χρησιμοποιούσε σαν σύμβολο και «εικόνα» της την Σπάρτη: δηλαδή, τη μυθική εικόνα μιας δημοκρατικής πολιτείας που οι πολίτες της αντιστέκονται σθεναρά και όλοι μαζί, γυναίκες και άνδρες, στην υποδούλωσή της.
Είναι έργο του Jean-Baptiste Topino-Lebrun (1764-1801), μαθητή του μεγάλου ζωγράφου και επίσης επαναστάτη David, που ζωγράφισε έναν άλλο, πολύ πιο γνωστό, πίνακα με ανάλογο θέμα: τον Λεωνίδα στις Θερμοπύλες.
Ο συγκεκριμένος πίνακας είναι απλά μια σπουδή για ένα έργο μνημειακών διαστάσεων (12 μέτρων) που ετοίμαζε ο Topino-Lebrun το 1800. Δεν πρόλαβε να τον ολοκληρώσει, καθώς τότε ακριβώς τον ενέπλεξαν σε μια απόπειρα κατά της ζωής του Ναπολέοντα, τον συνέλαβαν, τον καταδίκασαν και τον εκτέλεσαν τον Ιανουάριο του 1801.
Το μοναδικό άλλο γνωστό σημαντικό έργο του Topino-Lebrun είναι ο «Θάνατος του Γάιου Γράκχου», που το ζωγράφισε το 1797 και έχει θεωρηθεί ως μια σαφής αναφορά στον ηγέτη της «Συνωμοσίας των Ίσων», τον επαναστάτη Γράκχο Μπαμπέφ, που εκτελέστηκε το 1797.

Το μεγάλο πανόραμα της Σπάρτης και του Ταΰγετου στα 1865, από τον Paul des Granges

Sparta mikro 1 Πρόκειται σίγουρα για την πιο εντυπωσιακή φωτογραφία της Σπάρτης του 19ου αιώνα. Τραβηγμένη μάλλον το 1865 (και σίγουρα πριν το 1869, οπότε εκδόθηκε μαζί με άλλα «κλασικά τοπία») μας φανερώνει με μεγάλη λεπτομέρεια το πώς ήταν η πόλη 30 χρόνια μετά την ίδρυσή της. Έχει τραβηχτεί από τον «Λόφο» στα ανατολικά της πόλης. Τα σπίτια είναι ακόμα πολύ αραιά στο πρώτο πλάνο, ανάμεσα στο λόφο και στο σημερινό, κέντρο, αρκετά πιο πυκνά στα νοτιοδυτικά, στα πιο ψηλά μέρη της πόλης. Δεν υπάρχουν ακόμα ούτε το μουσείο, ούτε το δημαρχείο, ούτε η μητρόπολη στη σημερινή της μορφη, διακρίνεται όμως το παλιό δικαστήριο. Μια προσεκτική εξέταση αυτής της φωτογραφίας θα μπορούσε να ταυτίσει τα πιο παλιά σπίτια της Σπάρτης -τα λίγα βέβαια που έχουν απομείνει. Αν τη συγκρίναμε με άλλες ανάλογες, από τα τέλη του 19ου αιώνα και τις αρχές του 20ου, μπορεί να φωτίσει το πώς ακριβώς αναπτύχθηκε η πόλη. Πιο κάτω μπορείτε να δείτε κομμάτια του πανοράματος σε ακόμα υψηλότερη ανάλυση (πατώντας πάνω τους με το χεράκι, και ύστερα άλλη μία φορά με τον μεγενθυντικό φακό).λεπτομέρεια 1 λεπτομέρεια 2 λεπτομέρεια 3

Διεθνής συνάντηση GlobAqua για την διαχείριση των νερών και τον Ευρώτα

Eurotas

Την 11η Φεβρουαρίου 2015 και ώρα 10:00 π.μ. στο Μουσείο Ελιάς Σπάρτης θα διεξαχθεί Συνάντηση Εργασίας του Ευρωπαϊκού ερευνητικού προγράμματος GlobAqua “Διαχείριση των επιπτώσεων πολλαπλών στρεσογόνων παραγόντων στα υδατικά οικοσυστήματα σε συνθήκες χαμηλής διαθεσιμότητας υδάτινων πόρων” (2014- 2019) η οποία οργανώνεται από το Ινστιτούτο Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων και Εσωτερικών Υδάτων του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε.). Στόχος του προγράμματος GlobAqua είναι η διατύπωση εναλλακτικών προτάσεων για τη βελτίωση των υφιστάμενων πρακτικών και πολιτικών διαχείρισης των υδάτινων πόρων. Μία από τις περιοχές μελέτης του προγράμματος είναι και η λεκάνη του ποταμού Ευρώτα, η οποία πλήττεται από την υπεράντληση νερού, τα αστικά και αγροβιομηχανικά λύματα (κυρίως ελαιοτριβεία και χυμοποιεία), την αγροχημική ρύπανση και τις γεωμορφολογικές αλλοιώσεις.
Στον Ευρώτα, στα πλαίσια του προγράμματος θα εκτιμηθεί η ποιότητα του νερού και του ιζήματος, θα μελετηθεί η επίδραση των διαφόρων στρεσογόνων παραγόντων, όπως η ξηρασία και η ρύπανση, στην βιοποικιλότητα και τη λειτουργία του οικοσυστήματος, θα διενεργηθούν πειράματα για τη μελέτη των επιπτώσεων της ξηρασίας και της ρύπανσης στα τμήματα του ποταμού που επηρεάζονται από τις παραπάνω πιέσεις, και τέλος, θα αναπτυχθούν σενάρια για τις επιπτώσεις στις υπηρεσίες του οικοσυστήματος σε ότι αφορά τους υδάτινους πόρους, αλλά και τις επιδράσεις των μελετώμενων πιέσεων στην κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη σε επίπεδο λεκάνης απορροής, αλλά και σε μικρότερη κλίμακα.
Στη συνάντηση αυτή θα συμμετάσχουν εκπρόσωποι τοπικών και περιφερειακών φορέων προκειμένου να ενημερωθούν για τους στόχους του προγράμματος GlobAqua, τις κοινωνικο-οικονομικές του διαστάσεις (υπεύθυνος συνεργάτης: ερευνητικό κέντρο ATHENA) και τέλος, για την οικονομική αξιολόγηση των υπηρεσιών του οικοσυστήματος (υπεύθυνος συνεργάτης: ερευνητικό κέντρο ALTERRA). Η συνεργασία των εκπροσώπων των διαφόρων φορέων με τους επιστήμονες των ATHENA και ALTERRA στα παραπάνω θέματα είναι ιδιαίτερα σημαντική και καθοριστική για την επιτυχία του προγράμματος.
Στην συνάντηση εισηγήσεις θα γίνουν από τον κ. Μιχάλη Αναστασιάδη (Διεύθυνση Τεχνικών Υπηρεσιών, Δήμος Σπάρτης), τον διευθυντή Ερευνών του ΕΛΚΕΘΕ κ. Νίκο Σκουλικίδη, την καθ. Φοίβη Κουντούρη (Ερευνητικό Κέντρο ΑΘΗΝΑ) και τον Δρ. Philippe Ker Rault (ALTERRA Wageningen University & Research Centre, Ολλανδία).

Δείτε εδώ το πρόσφατο αναλυτικό τεχνικό δελτίο του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών για την μελέτη του Ευρώτα στα πλαίσια του προγράμματος GlobAqua: GlobAqua Μελέτη Ευρώτα

poster Meeting Sparta feb 2015 final (1)

Η Σιμόν ντε Μποβουάρ, το Charlie Hebdo (και η κορφή του Ταΰγετου…)

Σαν σήde Beauvoirμερα, 9 Ιανουαρίου 1908, γεννήθηκε στο Παρίσι η Σιμόν ντε Μποβουάρ, η σημαντικότερη μορφή του φεμινιστικού κινήματος. Εδώ την βλέπουμε στο εξώφυλλο ενός τεύχους του περιοδικού Charlie Hebdo αφιερωμένου στον φεμινισμό. Εικονίζεται στο κέντρο, επικεφαλής των γυναικών όλης της ιστορίας και στο μπράτσο της έχει ένα τατουάζ με τον διάσημο σύντροφό της, τον φιλόσοφο Ζαν Πωλ Σαρτρ.

Με τον οποίο Σαρτρ, έκανε, όπως έχουμε δει σε παλαιότερη ανάρτηση, έναν από τους πιο μεγάλους καυγάδες επειδή ήθελε να ανέβουν στην κορφή του Ταΰγετου..

Το Charlie Hebdo είχε επίσης, το 1971, υπερασπιστεί, με ένα προκλητικό εξώφυλλο εναντίων των πολιτικών ανδρών, το περίφημο «Μανιφέστο των 343», το οποίο είχε συντάξει η Σιμόν ντε Μποβουάρ, υπέρ του δικαιώματος των γυναικών στην άμβλωση.

Δεν ήταν διόλου τυχαία η επίθεση των φανατικών εναντίον του περιοδικού.

«Λακωνικόν Ημερολόγιον 2015», αφιερωμένο στον Ταΰγετο

DSC_0074

Κυκλοφόρησε (για 18η χρονιά!) το «Λακωνικό Ημερολόγιο». Μετά το περσινό αφιέρωμα στον Ευρώτα, φέτος περιέχει ένα, ακόμα πλουσιότερο, σχεδόν 300 σελίδων, αφιέρωμα στον Ταΰγετο.

DSC_0094

πατήστε εδώ να δείτε τα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Συνέχεια

Ο χιονισμένος Ταΰγετος, πριν από 9 δεκαετίες (2)

ΤΑΥΓΕΤΟΣ (PERILLA) Papakostas (2)

Η φωτογραφία είναι του Francesco Perilla, μάλλον από τη δεκαετία του 1920. Είναι προφανώς η ίδια (από το ίδιο αρνητικό) με αυτή που είδαμε, σε προηγούμενη ανάρτηση, δημοσιευμένη σε ένα τουριστικό φυλλάδιο της εποχής. Εδώ τη βλέπουμε όμως σε μια πολύ διαφορετική  εκτύπωση (την βρήκα στο αρχείο της Βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου Κρήτης στο Ρέθυμνου), με διαφορετικό καδράρισμα και σκιές, που αποδίδει όλη τη χειμωνιάτικη ομορφιά του Ταΰγετου και της κοιλάδας του Ευρώτα.

Ο «Λεωνίδας» λείπει ταξίδι για δουλειές…

1

Αυτή την εικόνα αντικρίζει κανείς εδώ και μερικές μέρες στο μουσείο της Σπάρτης, και αυτήν θα αντικρίζει για τα επόμενα δύο χρόνια: την άδεια βάση του «Λεωνίδα». Εκείνος έχει φύγει για περιοδεία στη Βόρεια Αμερική, στα πλαίσια της έκθεσης που έχει οργανώσει το Υπουργείο Πολιτισμού με τίτλο «Οι Έλληνες: Από τον Αγαμέμνονα στον Μέγα Αλέξανδρο» («Τhe Greeks: Agamemnon to Alexander the Great»).

3

Το θέμα δεν είναι να καταγγείλουμε με τοπικιστικά ή εθνικιστικά επιχειρήματα, τους κακούς «ξένους» που «μας παίρνουν» τα αρχαία. Αλλά ούτε και να αποδεχθούμε την άλλη όψη της ίδιας επαρχιώτικης νοοτροπίας, που εκφράζουν οι οργανωτές της έκθεσης και όσοι πιστεύουν ότι με τον τρόπο αυτό «οι ξένοι υποκλίνονται» μπροστά στο μεγαλείο «μας» και ότι έτσι «διαφημιζόμαστε». Συνέχεια