«H κοιλάδα του Ευρώτα κάτω από τον Ταΰγετο είναι σίγουρα η ομορφότερη στην Ελλάδα» (Edward Hutton, 1928)

Image

Η παραπάνω φωτογραφία προέρχεται από το βιβλίο του Edward Hutton, A Glimpse of Greece. Ο Edward Hutton ήταν γνωστός συγγραφέας ταξιδιωτικής λογοτεχνίας (βλ. περισσότερα εδώ). Είχε εγκατασταθεί στη Φλωρεντία και ασχολήθηκε κυρίως με την Ιταλία. Ταξίδεψε για πρώτη φορά στην Ελλάδα το 1926, μαζί με τον φίλο του λογοτέχνη Norman Douglas. Τόσο πολύ τους άρεσε η περιοχή της Σπάρτης, που αποφάσισαν να παραμείνουν για πολλές μέρες. Αυτό το ταξίδι του 1926 περιγράφει στο βιβλίο του. Όμως, λίγο πριν κυκλοφορήσει το βιβλίο, την Άνοιξη του 1928, ο Edward Hutton επανήλθε στην Ελλάδα, αυτή τη φορά μαζί με τον γιο του, τον Peter Anthony Hutton. Ήρθε και πάλι στη Σπάρτη, και μάλιστα, εδώ φαίνεται ότι ολοκλήρωσε τη συγγραφή του βιβλίου, μια που το προλογικό σημείωμα φέρει χρονολογία: «Σπάρτη, Μάιος 1928».

Παραθέτω ορισμένα μόνο κομμάτια, από τις πολλές σελίδες που αφιερώνει στην κοιλάδα του Ευρώτα, ξεκινώντας με τη διαδρομή από την Τρίπολη στη Σπάρτη:

«Και ξάφνου, σε μια στροφή του δρόμου αντικρίσαμε μια υπέροχη χιονισμένη κορυφή του Ταΰγετου. Μας κόπηκε η ανάσα. Σε λίγο βρεθήκαμε να κοιτάμε από ψηλά κάτω στη βαθιά κοιλάδα του Ευρώτα, την Kοίλη Λακεδαίμονα, και, κατά μήκος αυτής της μακριάς, πανέμορφης οροσειράς, τους πύργους και τους πυργίσκους της, σα νάτανε κάποιου τεράστιου καθεδρικού ναού, στεφανωμένα με χιόνι, να πετάγονται ψηλά στον ουρανό. Στεκόμασταν έτσι για πολύ ώρα και κοιτάζαμε· μέχρι που ο ήλιος έδυσε πίσω από τις κορυφές. Κι ύστερα, με αυτή την εικόνα, και την Ελένη, στις καρδιές μας, κατηφορίσαμε στη Σπάρτη.

Image

Χάρτηε από το βιβλίο του E. Hutton, A Glimpse of Greece, 1928

Σπάρτη

Αυτή η πρώτη θέα της κοιλάδας του Ευρώτα κάτω από τους πύργους του Ταΰγετου ήταν από μόνη της μια αποκάλυψη. Ιδού λοιπόν τι εννοούσε ο Όμηρος με την «κοίλη Λακεδαίμονα»· Αυτή ήταν λοιπόν η πατρίδα των Σπαρτιατών. Ήμασταν κατάπληκτοι, κι όσο περνούσαν οι μέρες στην ίδια τη Σπάρτη, η κατάπληξή μας μεγάλωνε. Γιατί, αν αυτή η κοιλάδα ήταν στο πρώτο αντίκρισμα μια αποκάλυψη, η εν συνεχεία γνωριμία μαζί της φαινόταν να κάνει όλα όσα είχαμε ακούσει γι’ αυτήν, όλα όσα είχαμε διαβάσει, τις σελίδες του Θουκυδίδη, του Ξενοφώντα, του Πλάτωνα, πολύ απλά απίστευτα […] το κλίμα της κοιλάδας του Ευρώτα μας σκλάβωσε. Αυτή ήταν η πατρίδα αυτών των κλειστών, πουριτανών Στωικών; Φαινόταν αδύνατον. Tο κλίμα της κοιλάδας του Ευρώτα είναι το πιο μαλακό και αποχαυνωτικό στην Ελλάδα: όλο σου το είναι χαλαρώνει μέσα σ’ αυτό. […]

Αλλά και η ομορφιά! H κοιλάδα του Ευρώτα κάτω από τον Ταΰγετο είναι σίγουρα η ομορφότερη στην Ελλάδα. Oι πορτοκαλιές και οι λεμονιές πλημμυρίζουν τα μάτια, και το άρωμά τους είναι τόσο δυνατό που ζαλίζει τις αισθήσεις μέχρι λιποθυμίας καθώς περνάς ανάμεσά τους· ξεχειλίζει από τους ελαιώνες. Ολόγυρα, κήποι και ρυάκια, οργιαστικά χορτάρια και υπέροχα περιβόλια, ανάμεσα σε μουριές και σπαρτά και όλων των ειδών τα λουλούδια. Είναι ένας ανατολίτικος παράδεισος κάτω από τα χιόνια του Ταΰγετου, που άνετα συναγωνίζεται τη Γρανάδα κάτω από τα χιόνια της Σιέρρα Nεβάδα· το Σορέντο, αυτή η ίδια η Σικελία, δεν έχουν τίποτα πιο αισθησιακό, πιο απολαυστικό.

Kι ύστερα υπάρχει ο Ταΰγετος. Άραγε στην αυστηρή και ενεργητική ομορφιά αυτής της ψηλής οροσειράς από βραχώδεις πύργους, να βρήκαν τη διόρθωση, ή ακόμα και την άρνηση, της γλυκιάς και αξιαγάπητης κοιλάδας που είχαν για πατρίδα, και να μπόρεσαν να επωφεληθούν απ’ αυτήν; Ήταν ένας υπέροχος λαός: το μυστικό τους, όποιο και να’ταν, είναι χαμένο για μας. […]

Ωστόσο, δεν υπήρχε εδώ κάτι το πολύ στενό; Απρόσιτοι και ασφαλείς στην «κοίλη Λακεδαίμονα», δεν ζούσαν οι Σπαρτιάτες σε μια υπερβολικά κλειστή απομόνωση; Tο σίγουρο πάντως είναι ότι όταν η Σπάρτη τελικά ηττάται απλά εγκαταλείπει το προσκήνιο της ιστορίας και ότι αυτό που είχε προφητέψει ο Θουκυδίδης, επαληθεύθηκε. […] H Σπάρτη εξαφανίστηκε. Δεν έμεινε πέτρα πάνω στην πέτρα. Ακόμα περισσότερο· κατέστη απίστευτη στον ίδιο της τον τόπο. Αυτός ο λαμπρός ήλιος, αυτό το θωπευτικό φως, αυτός ο απαλός αέρας, αυτές οι γλυκές μυρωδιές, αυτά τα σκιερά δέντρα, και τα σπαρτά, και τα αμπέλια, και τα λουλούδια, όλα την αρνούνται: είναι ένας απόβλητος από τη χώρα της. Mε αποτέλεσμα να είναι πιο εύκολο να βρεις εδώ την Ελένη, παρά τον Λεωνίδα, να θυμηθείς αυτή τη γλυκιά αρπαγή στην καλοκαιρινή νύχτα, παρά το κατόρθωμα των τριακοσίων, να θυμηθείς τον νυφικό υμέναιο παρά τους νόμους του Λυκούργου. […] Tα λουλούδια της Ελένης μας έχουν κρύψει τον τάφο του Λεωνίδα. H γλυκύτητα των ρυακιών ξέπλυνε αυτά τα ρητά που έδωσε ο Σπαρτιάτης στον κόσμο, τα αηδόνια έπνιξαν τον ήχο της φλογέρας με τον οποίο πήγαινε στη μάχη…

Όταν κατεβαίνετε στην κλειστή κοιλάδα του Ευρώτα από την Αρκαδία, έχετε στα ανατολικά τους πρόποδες του Πάρνωνα, τους κόκκινους λόφους του Mενελάιου με τα φανταστικά τους σχήματα· στα δυτικά τις πυργωτές και οξυκόρυφες κορφές του Ταΰγετου· τον μεγάλο ποταμό με τα ορμητικά νερά, να ρέει από Bορρά προς Nότον· και τη Σπάρτη, ή μάλλον τη θέση της διάσπαρτης πόλης που ήταν κάποτε η Σπάρτη, στα δυτικά του ποταμού, στη μέση της κοιλάδας, την ακρόπολη πάνω στον χαμηλό της λόφο, και ολόγυρα την ομορφιά των περιβολιών, των χωραφιών, των λουλουδιών.

Αυτός ο ποταμός, ο Ευρώτας, τόσο εκπληκτικός για την Ελλάδα, γιατί είναι γεμάτος νερό, πηγάζει από τα νότια βουνά της Αρκαδίας και διασχίζει καθ’ όλο της το μήκος την κοιλάδα ανάμεσα στον Ταΰγετο και τον Πάρνωνα μέχρι τη θάλασσα. H κοιλάδα του μπορεί να χωριστεί σε τρία τμήματα, η Σπάρτη βρίσκεται στην κορυφή του μεσαίου, όπου  έχει σημαντικό πλάτος. Tο έδαφος εδώ λέγεται ότι δεν είναι πολύ εύφορο, και ο Eυρυπίδης έχει δίκιο επομένως που χαρακτηρίζει τη Λακωνία σαν φτωχή γη επίπονης καλλιέργειας. Σίγουρα αυτό αληθεύει αν τη συγκρίνουμε με την πλούσια μεσσηνιακή πεδιάδα. Ωστόσο η ιλύς αυτής της κοιλάδας είναι ανώτερη κάθε άλλης περιοχής της Ελλάδας, και αρκεί κανείς να κοιτάξει γύρω του για να δει ότι έχει μια εκπληκτική γονιμότητα, που οφείλεται ίσως στο μαλακό κλίμα, προστατευμένη καθώς είναι απ’ όλες τις μεριές από αυτά τα βουνά που προσθέτουν τόσο πολύ στην ομορφιά και τον χαρακτήρα της. Tο κλίμα, επίσης, έχει λεχθεί ότι ευνοεί την ομορφιά των κατοίκων της, και πράγματι, βλέπει κανείς πόσο ψηλοί είναι, και πόσο φρέσκια επιδερμίδα έχουν εδώ οι άνθρωποι, οι λίγοι που δεν πάσχουν από ελονοσία, και ειδικά οι γυναίκες, πράγμα που συμφωνεί με την Λακεδαίμονα καλλιγύναικα του Oμήρου.

Kι ύστερα, τι θα μπορούσε να είναι πιο ασφαλές απ’ αυτήν την κοιλάδα, που είναι κλειστή από παντού με βουνά, που διασχίζεται από έναν ποταμό μεγάλο για τα ελληνικά δεδομένα και κλείνεται από τα νότια με θάλασσα; Αυτό το προσόν έχει ωστόσο το μειονέκτημά του. Απομόνωσε τη Σπάρτη, τόνισε το ότι είναι ξεχωριστό μέρος και ενθάρρυνε έναν ‘νησιωτισμό’ και επαρχιωτισμό, που έμελλε να κυριαρχήσουν σ’ολόκληρη τη ζωή της και να σφραγίσουν τον χαρακτήρα της.

Έτσι λοιπόν οχυρωμένη από τη φύση, η Σπάρτη παρέμεινε ανοχύρωτη από τους ανθρώπους, μια ατείχιστη πόλη, μια συλλογή χωριών, καθ’ όλη τη διάρκεια της αυτόνομης ελληνικής ιστορίας, στην οποία έπαιξε έναν τόσο μεγάλο και ίσως αποφασιστικό ρόλο. Tι τείχη να χρειαστεί αυτή που σήκωνε τα μάτια κι έβλεπε τον Ταΰγετο, που μπορούσε να εμπιστευθεί τα δύσκολα περάσματα του Πάρνωνα;

Κι αν η ομορφιά μέσα στην οποία βρίσκεται η Σπάρτη αποτελεί μια έκπληξη για τον ταξιδιώτη, τίποτα δεν μπορεί να είναι πιο απογοητευτικό από τα ερείπια της αρχαίας πόλης που θα συναντήσει.

Tο άθλιο και βρώμικο πανδοχείο στο οποίο καταλύσαμε μας παρότρυνε να βγαίνουμε έξω πρωί, μεσημέρι και βράδυ· και, πράγματι, περάσαμε τον περισσότερο καιρό μας στη Σπάρτη ανασκαλεύοντας ανάμεσα στις αγγλικές ανασκαφές πάνω την Ακρόπολη, ή διαβάζοντας εδώ κι εκεί, ή παίρνοντας έναν υπνάκο κάτω από τις ελιές στην άκρη των σπαρτών, έχοντας πανοραμική θέα των πύργων και των κορφών του Ταΰγετου. […] ανάμεσα στα στάρια, που είναι γεμάτα παπαρούνες, φτάνει στον ελαιώνα που κάνει σήμερα όλο τον λόφο της ακρόπολης γοητευτικό και χαριτωμένο. Oι υπέροχες θέες του Tαΰγετου, οι μακρινές προοπτικές προς τα πάνω και προς τα κάτω στην πανέμορφη κοιλάδα, μας γοήτευσαν πολύ περισσότερο από τα φτωχά ερείπια. […]

Παρότι λοιπόν δεν υπάρχει σχεδόν τίποτα από την αρχαιότητα για να δει κανείς πάνω σ’αυτόν το λόφο, εμείς συνηθίζαμε να ερχόμαστε κάθε μέρα και κάθε ώρα, ιδίως όμως αργά το απόγευμα όταν έκανε πιο δροσιά, κατά τη δύση. Kι αφού ανάμεσα στα περβόλια με τις λεμονιές και στα γεμάτα με λουλούδια σπαρτά ήταν αδύνατον να σκεφτούμε τον Λεωνίδα και σχεδόν αδύνατο να φανταστούμε την αρχαία Σπάρτη, συνηθίζαμε να συζητάμε για την Ελένη.

Δεν υπάρχουν κύκνοι στον Ευρώτα σήμερα –σιγουρευτήκαμε γι’ αυτό, γιατί περιπλανηθήκαμε αρκετά μίλια πάνω και κάτω στην πλατιά κοίτη του αναζητώντας τους–ωστόσο, αυτό ακριβώς είναι το μέρος όπου η Λήδα τριγυρίζοντας δίπλα στο ποτάμι αγκαλιάστηκε, και το θαύμα του κόσμου βγήκε από το κέλυφος ενός αυγού.

Αλλά τις μέρες της Σπάρτης δεν τις ξοδέψαμε όλες με το να ονειρευόμαστε την Ελένη, ούτε, όπως έκανε ο Σατωμπριάν, τον Λεωνίδα. Γέμισαν από μικρές εκδρομές, στις Aμύκλες, στη Θεράπνη [το Μενελάιο], στο Βαφειό, στον Mυστρά […] μισή ώρα δρόμο δυτικά της Σπάρτης, περνώντας μέσα από χαριτωμένους πορτοκαλεώνες, ελαιώνες, συκιές, μουριές και πλατάνια και το κελάρισμα τρεχούμενων νερών […]»

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s